Św. Mikołaj, Holandia i 10 Hiszpanów

Wiesz co łączy Holandię z Hiszpanią? No tak, Hiszpańska Inkwizycja ale nie do końca o to mi chodziło. Otóż łączy je Św. Mikołaj, który już w listopadzie przypływa do jednego z portów Holandii parostatkiem z Madrytu. Ekhm, nie wierzysz? Zapraszam do lektury.


Za parę chwil św. Mikołaj odwiedzi polskie dzieci. Już jakiś czas temu ostro przybrał na wadze i zamienił biskupie szaty na dres z czerwonej flaneli. Na głowie nosi ciepłą czapę z białym pomponem. Tradycja masowa przykryła grubą kołdrą magicznych opowieści ciekawą historię dobrego człowieka z Miry. Uwierzyliśmy, że zamiast ciepłych krain Mikołaj wybrał Laponię. Dla Pani Mikołajowej zerwał święcenia kapłańskie, zapuścił białą brodę i wziął do ręki butelkę coca-coli. Ostatecznie ilość spożywanych węglowodanów zmusiła go do zakupu olbrzymich sanek oraz zatrudnienia do pomocy stada reniferów. Ponieważ duża nadwaga zwiększa ryzyko utknięcia w kominie w roznoszeniu prezentów pomagają mu magiczne elfy. Niby fajnie, ale… jednak lekka żenuła…

Na szczęście, na samym krańcu naszego kontynentu stare historie wciąż mają znaczenie. Choć przyznam, że osobiście lubię brodacza z północy to ogromny szacunek wzbudza we mnie ta holenderska (i belgijska) wierność rodzimej tradycji.


→ Parostatkiem w piękny rejs

Wyobraź sobie staruszka w czerwonych szatach. Stoi na dziobie parostatku, który tnie spienione, morskie fale. Jego stopy lekko unoszą się w górę i musi kurczowo złapać się relingu by nie wypaść za burtę. W jego sercu, z popołudniowej drzemki, budzi się strach o skarby zgromadzone pod pokładem Pakjesboot 12. Wie dobrze, że nie ma na świecie cenniejszego ładunku. W kołach samochodzików, błękitnych oczach lalek i kubistycznych klockach lego kryją się dziecięce uśmiechy i marzenia. Ten siwobrody starzec to Sinterklaas. Po naszemu Św. Mikołaj.

Widzę, że minę masz nietęgą, a na usta ciśnie Ci się pytanie:

 

Co ty tu motyla noga opowiadasz!? Św. Mikołaj + parowiec + morskie fale!?

 

Ano, Święty Mikołaj przypływa do Holandii wprost z ciepłej Hiszpanii. Każdego roku zawija do wybranego portu w pierwszą sobotę po św. Marcinie (na początku listopada) i zostaje, aż do 5 grudnia – czyli do dzisiaj.

Co ciekawe Sinterklaas nie kryje się pod osłoną nocy. Na holenderskiej ziemi witany jest hucznie i niemal na galowo. Witają go nie tylko dzieci z zarumienionymi z wrażenia policzkami. Mikołaj wymienia grzeczności z oficjelami oraz udziela wywiadów holenderskim stacjom telewizyjnym i radiowym.


Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Tom Jutte

Przyjazd św. Mikołaja w języku tysiąca harknięć to intocht van Sinterklaas. Co ciekawe słówko „intocht” to po prostu „przybycie” ale jest używane w zasadzie tylko w kontekście tego brodatego jegomościa.

Jesteś ciekaw jak wygląda ów intocht? Przekopałam pół jutjuba i mam dla Ciebie filmiki!

Dziecięce śpiewy i klaski z 2016 roku

Sinterklaas przypływa do mojego ukochanego Amsterdamu w 1967 <3


→ (Zwarte) Piet

Słyszysz tętent kopyt na równo wywalcowanej ścieżce rowerowej. Pęd powietrza rozwiał Twoje włosy odkrywając niezbyt atrakcyjną zaczeskę. To Sinterklaas przemknął obok na białym rumaku. Za nim szybkim truchtem biegnie banda dziwnie odzianych i wymalowanych na czarno jegomości. Jedni są dość spokojni. Większość jednak kręci młynki rękami, robi salta i podskakuje. Bardzo im spieszno bowiem przed 5 grudnia muszą obdarować młodocianych interesantów słodyczami. Wiozą ze sobą tonę czekoladowych literek, pierniczków kruidnootjes i pepernoten oraz korzennych ciasteczkek speculaasje (Niech żyją deminutywy!).

Ta kolorowa i rozkrzyczana gromada to Czarni Piotrusiowie. Ubrani w papuzie stroje, wymalowani na czarno bohaterowie holenderskiej tradycji dla nas są dość egzotyczni. Kompletnie nie wpisują się w globalną tradycję, w której nobliwy staruszek przemierza nieboskłon w saniach zaprzęgniętych w puchate renifery. Zapytasz:

Gdzie podział się grudniowy wieczór, wirujące płatki śniegu ponad głowami i wzory malowane przez mróz na okiennych szybach?

i dodasz trochę ciszej.

Kurczę, co oni jedli! (Poproszę to samo!)

Zwarte Piet w holenderskiej tradycji wziął się nieprzypadkowo. Jak głosi legenda św. Mikołaj wykupił z niewoli etiopskiego chłopca Pietrusa, który czując się zobowiązany służył biskupowi, aż do śmierci. Czarni Piotrusie mają być hołdem złożonym temu chłopcu. Inne opowieści mówią coś o czarnoskórych Maurach z miasta Bari, relikwiach, kadzidle… ale ta historia mniej mi się podoba więc sori (kto uwielbia tą wymowę łapka w górę!) nie opowiem!


Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk

→ Nie taki czarny jak go malują

Tak jak wspominałam Wam w jednym z wcześniejszych artykułów ten unikalny zwyczaj coraz gorzej radzi sobie w obecnych czasach. Przede wszystkim tradycja kwestionowana jest przez środowiska walczące o równość rasową. W Holandii prężnie działa inicjatywa o nazwie Zwarte Piet is a Racisme. Facebookowy profil skupia w okół siebie ponad 18 000 osób popierających ideę wyplenienia z tradycji Czarnego Piotrusia.

Obrońcy zwyczaju próbują za wszelką cenę złagodzić jego negatywne konotacje, a – nie ukrywajmy – spuścizna kolonialna nie pomaga. Dawno temu zastąpiono już określenie „sługa św. Mikołaja” podobnym lecz łagodniej brzmiącym „pomocnikiem.” Obecnie próbuje się tłumaczyć kolor Piotrusia nadużywaniem przez rzeczonego kąpieli w sadzy…. No błagam! Ja kocham Holandię, cenię i szanuję jej mieszkańców ale nawet ja nie uwierzę w te banialuki. Zwarte Piet to bambo jak się patrzy…

Co ciekawe jesienią tego roku Zwarte Piet dostał kolejnego bana. Pokonać próbowały go władze, wyplenić usiłowały media. Tym razem głośny sprzeciw zgłosiła telewizja RTL. W jej programie Piet stracił swoją umorusaną buzię na rzecz różnokolorowej facjaty.

Sama nie wiem czy ta afera wokół Piotra to słuszna droga czy może przesadne szukanie dziury w całym. Z jednej strony poprawność polityczna zaprowadziła nas na manowce lecz z drugiej w uszach wciąż dźwięczą mi słowa znajomego:

Dlaczego nie możemy zmienić tej drobnej rzeczy w naszej tradycji? Czy to, że nasi czarnoskórzy przyjaciele poczują się dzięki temu lepiej nie jest wystarczającym argumentem za tą zmianą?

Zostawiam Was z tym tematem.


Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerrit Knol

→ Pakjesavond

Jest wieczór 5 grudnia. Siedzisz na kanapie razem z rodziną, a w kominku z jednego polana na drugie przeskakują radośnie iskry. Tuż koło kominka równym rzędem stoją dziecięce buciki, a w nich ukryte są marchewki i kostki cukru. Czekają na siwego rumaka św. Mikołaja. Jego imię pozostaje tajemnicą. Jedni nazywają go Amerigo, inni Schimmel (Siwek?) a Gerrit twierdzi, że to Nico. Nie wiem jak Ty, ale ja trochę się boję, że imię jego 40 i 4 lub coś w ten deseń więc lepiej nie drążyć…

Dzieci w napięciu wyglądają przez okno wypatrując Sinterklaasa. Nagle rozlegają się głośne huknięcia. Ktoś uderza pięścią w drzwi, a Twoje serce skacze do gardła. To nie przerażenie. Dobrze wiesz, że to ON zostawił u progu wór pełen prezentów. Młodzież w podskokach wciąga do domu gifty. Siadacie wspólnie i zaczynacie czytać na głos przygotowane na tę okazję wierszyki. Pakjesavond wymaga bowiem pięknej i tradycyjnej oprawy 🙂


Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk
Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Jos van der Heiden

→ Sinterklaas we wspomnieniach

W napisaniu i zilustrowaniu tego artykułu bardzo pomogło mi trzech dżentelmenów: Gerrit, Gerald i Jos. Nie dość, że pozwolili mi umieścić tu swoje zdjęcia to jeszcze odpowiadali na grad pytań i podzielili się ze mną swoimi wspomnieniami 🙂 W tym miejscu chciałabym im bardzo podziękować.

Dank je wel Gerrit, Gerard en Jos voor de fotos (en geduld) 🙂 Fijne Pakjesavond!

Gerrit

Wspomnienie, które podarował mi Gerrit mrozi krew w żyłach. To historia o tym jak krucha i delikatna jest dziecięca wiara. Rzecz zdarzyła się, gdy był małym chłopcem. Właśnie rozpoczął naukę w pierwszej klasie szkoły podstawowej. Jak co roku podczas pakjesavond całą rodziną zebrali się u babci, aby – przy akompaniamencie czytanych na głos wierszy – rozpakować prezenty. Cały wieczór Gerrita nie opuszczało przeświadczenie, że z Sinterklaasem było coś nie halo. Otóż staruszek miał zeza rozbieżnego. Dokładnie tą samą wadę wzroku miał tata jego kolegi. Co gorsza, głos Sinterklaasa również brzmiał podobnie. W ten dzień Gerrit przestał wierzyć.

Gerard

Dzieciństwo Gerarda przypadło na trudne czasy tuż po II Wojnie Światowej. Na kilka tygodni przed wieczorem rozpakunku w sklepowej witrynie ujrzał autko z serii Matchbox za ok 95 centów. Gerard przykleił rączki i nos do szyby wpatrując się w to cudo zabawkowej motoryzacji i zapytał mamę czy mógłby dostać go w prezencie od św. Mikołaja. To samo pytanie zadawał jej każdego kolejnego wieczoru aż do 5 grudnia. Odpowiadała: nie wiem. Gdy nadszedł wieczór pakjesavond Gerard był podekscytowany. Rozwijał papier z rumieńcami na twarzy. W pakunku czekał na niego samochodzik Matchbox!

Wiele lat później Gerard odkrył, że na ten jeden malutki samochodzik za jedyne 95 centów złożyli się wszyscy bezdzietni członkowie jego rodziny. Dla jego rodziców ten prezent był zbyt drogi…

Jos

Jos wspomina dzieciństwo i oczekiwanie na Sinterklaasa. Zawsze z przejęciem czekał na wieczór prezentów. Zastanawiał się w dziecięcym serduszku czy był grzeczny tego roku i czy na pewno zasłużył na prezent. Wspomnienie Josa – przyznasz – to kwintesencja dziecięcego oczekiwania na św. Mikołaja. To coś ważniejszego nawet niż same podarunki.


Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk
Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk
Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk
Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk
Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk
Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerrit Knol
Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk
Sinterklaas, św. Mikołaj w Holandii i Belgii
Autor: Gerard Stolk
O autorce
Fru

Wszystko co się dzieje w moim świecie dzieje się zazwyczaj w moim własnym środku. Tam przeżywam zachwyt, radość i smutek. Od dziecka zwijam wszystkie myśli i słowa w kulki, a potem upycham wewnątrz. To daleko posunięty introwertyzm wg fachowców od ludzkiej duszy. Ja zazwyczaj mówię krótko, że jestem popie… tzn. chciałam rzec, iż stworzyciel spaprał lekko robotę tworząc Magdalenę. Z tego spaprania wziął się pomysł na blog podróżniczy. Wszak po cóż kisić w sobie te wszystkie słowa jeśli można podzielić się wewnętrznym słowotokiem z bezpiecznych, domowych pieleszy?

  • Blokkadeleider

    The history of Sinterklaas and Zwarte Piet goes back a bit further. To Odin and the Wild Hunt in fact. That goes back to a time when racism was a non-issue. There was simply no one around to be racist against. In fact most black people here do not mind Zwarte Piet in the least. It’s just a very small fringe group of activists, most of them perfectly white, with much too much influence.

    And… nice article!

    Gr,

    Gerrit.

    *No, I’m not traumatized by finding out Sinterklaas does not exist 😉

    • Fru

      I don’t believe you! You are for sure traumatized and now you just play a brave boy 😛

      Oh, I should find some publication about a history of the beliefs. Too many things to discover 🙂

  • Pamiętam jak znajomi z Holandii mi opowiedzieli o „ich” wersji świętego Mikołaja… Nie chciałam uwierzyć! 😉 Ale tak naprawdę to fajnie, że mamy tak różne wersje tej historii. To czyni świat jeszcze ciekawszym 🙂

    • Fru

      W tą tradycję bardzo trudno uwierzyć. Jest zbyt egzotyczna jak na mały, dżdżysty kraj na końcu Europy 🙂

  • Niko Nikodem Sadlowski Sadłows

    Czadowe. Dowiedziałem się czegoś nowego. Dziękuje

    • Fru

      Cała przyjemność po mojej stronie 😀

  • Wow! Nie miałam pojęcia o takim zwyczaju! 😀 Dzięki za nową, fajną porcję wiedzy na temat świata! 😀 Pozdrawiam! Kasia

    • Fru

      Nie ma za co Kasiu 🙂 Zapraszam częściej!

  • Ten sam kontynent, a tak różne zwyczaje 🙂 Europa potrafi nas nadal zaskakiwać.

    • Fru

      Oj tak 🙂

  • Najważniejsze jest to, że dzieciaki mają z powodu Mikołaja tyle radości 🙂 Super, że takie tradycje są nadal praktykowane.

    • Fru

      Radość dzieciaków jest w tym najważniejsza 🙂

  • cala historia jest MEGA. ja tam chcę być. z aparatem.

    • Fru

      Ja muszę jakość wyprosić u sił nadprzyrodzonych taki MC Zestaw na przyszły rok: zamarznięte kanały + przyjazd Sinterklaasa do Amsterdamu + Amsterdam Light Festival. I żeby to wszystko było w jednym momencie 😉

      • magda, wrócilam sobie teraz do tematu i mam pytanie: kiedy ja, żeby to wszystko zobaczyć, musiałabym przyjechać? to są foty z witania mikołaja, prawda? koniec listopada to jest jakaś stała data, ostatni weekend listopada czy co? i co się dzieje 5.12 w amsterdamie, jest równie widowiskowo? 🙂

        • Ela, w tym roku Mikołaj przypływa do Holandii 18 listopada, ale jeszcze nie wiadomo, do której miejscowości. Na 100% kolejnego dnia będzie w Amsterdamie więc celowałabym z wizytą właśnie w ten weekend 🙂 5 grudnia to Pakjesavond więc jest bardziej rodzinnie i mniej spektakularnie.

          • oh noes, to jest bardzo zła wiadomość dla mnie. nie ma nas cały listopad. wlasnie sobie zaznaczalam w kalendarzu interesujace mnie wydarzenia lokalne, zeby po tym kątem popodróżować i wnioski są takie, że na żadno nie mogę pojechać, bo jestem już na jakimś wyjeździe.

          • Po weekendzie popytam jeszcze „moich” Holendrów o grudniowego mikołaja 🙂 A nóż też jest fajnie.

          • oh noes, to jest bardzo zła wiadomość dla mnie. nie ma nas cały listopad. wlasnie sobie zaznaczalam w kalendarzu interesujace mnie wydarzenia lokalne, zeby po tym kątem popodróżować i wnioski są takie, że na żadno nie mogę pojechać, bo jestem już na jakimś wyjeździe.

  • „języku tysiąca harknięć” – ha ha ha, padłam ze śmiechu :p Od dawna zastanawiałam się jakim mianem określić „holenderskie gdakanie” (bez obrazy dla tego języka oczywiście), aby dobrze określić jak to naprawdę wygląda. Strzeliłaś w dziesiątkę 🙂
    Na wschodzie Holandii przybycie św. Mikołaja również obchodzone jest bardzo wystawnie. Wszędzie wiszą plakaty, a w miejscach które ma odwiedzić znajdują się takie mikołajowe trony. Dzieciaki się cieszą, a dorośli również biorą udział w tym udział obwieszczając wszystkim, że będzie Mikołaj 🙂 Holendrzy to świetny naród i myślę, że wielu narodom brakuje tego ich luzu i cieszenia się chwilą 🙂
    Pozdrawiam!

    • Fru

      A wiesz co mi się najbardziej podoba w tej tradycji? Oni wszyscy przez miesiąc biorą udział w ogromnym przedstawieniu, którego jedynym celem są dziecięce uśmiechy 🙂

  • Miejsko Wiejsko

    Haha;) uśmiałam się czytając Twój wstęp 😉 wspaniałe ubrałaś to w słowa 😉 tak się dzieje po nadwyżce węglowodanów 😉 niech to i dla nas będzie przestrogą na Święta ;);):):

    • Fru

      Hehehe,wątpię aby nas to powstrzymało przed tymi wszystkimi makowcami, sernikami i piernikami 😉

  • Co kraj to inny obyczaj 🙂

  • Bardzo chętnie wzięłabym udział w takiej zabawie, wciąż daję się zaskakiwać, jak niewiele wiem o tradycjach w innych krajach. 🙂

    • Fru

      Mam nadzieję, że kiedyś mi też się uda 🙂

      • Wpis pokazywałam dzieciom, mocno je zainteresował, okazuje się, że tez niewiele na ten temat wiedziały, ale zapowiadają, że chcą to zobaczyć w realu. Pierwsze ziarna zainteresowania zasiałam. 😉

  • Jaka ciekawa tradycja. Bardzo fajny „festiwal”, nie miałem o nim zielonego pojęcia :D.

    • Fru

      Ja trafiłam na nią przygotowując się do styczniowej wyprawy w zeszłym roku 😀 Początkowo nie mogłam uwierzyć w to co widzę!

  • intrygujący początek wpisu:) fajne fotki, to musi być niezła impreza;)

    • Fru

      Dla dzieciaków to totalny odlot. Cały kraj uczestniczy w wielkiej mistyfikacji tylko dla nich 🙂

  • Świetna tradycja…szkoda, że u nas nadal mamy problem z tematem Mikołaja, Gwiazdora, pana z dużym brzuchem i czapką z pomponem…Chętnie zobaczyłabym to, o czym piszesz na żywo

    • Fru

      Trochę tak, ale z drugiej strony różnice między Gwiazdorem i Aniołkiem wynikają z lokalnych tradycji. U mnie św. Mikołaj przynosi prezenty w nocy z 5/6 grudnia. Pod choinką fanty zostawia z kolei aniołek 🙂

  • Bardzo bardzo bardzo podoba mi się ta tradycja i ten sposób celebrowania, ja chcę to zobaczyć na żywo. A czarny pomocnik zawsze będzie kontrowersyjny, bo wywodzi się z tradycji czarnego sług/niewolnika i dlatego jestem za zmianą, ale może by buzie faktycznie pomalować na różne kolory?

  • tradycja super! fajnie jest coś takiego zobaczyć na własne oczy 🙂 Coś niesamowitego!

    • Fru

      Kiedyś może się uda 🙂

  • kurczę, chciałabym coś takiego zobaczyć na własne oczy, to dopiero musi być przeżycie

  • wow! piękny zwyczaj, robi wrażenie 🙂

Join to Instagram